بازگشت سرمایه گذاری در مدیریت دانش

مدیران ارشد شرکت‏‌ها برای کسب اطمینان از بازگشت سرمایه گذاری در مدیریت دانش از تیم‏ های مدیریت دانش انتظار دارند تا ارزش ‏افزوده و نرخ بازگشت مالی دانش را به عنوان یک متغیر نامشهود محاسبه کنند. چنین درخواستی از جانب مدیران ارشد کاملاً منطقی است و شما به عنوان مدیری دانش سازمان خود نمی‏ توانید بر آن‏ها خرده بگیرید. مدیران می‏ خواهند بدانند، در قبال سرمایه‏ گذاری در مدیریت دانش چه چیزی بدست می‏ آورند. در همین راستا، این یاداشت نگاهی به مسائل مرتبط با محاسبه بازگشت سرمایه­ گذاری در مدیریت دانش (KM ROI) در سازمان‏ ها می­ اندازد.

بازگشت سرمایه گذاری در مدیریت دانش

برخی سوالاتی که باید در این زمینه از خود بپرسید به شرح زیر است:

  • آیا ارزش دانش موجود در سازمان را می‏ دانیم؟
  • آیا از اثرات مستقيم دانش بر عملکرد و سودآوری مالی سازمان آگاهیم؟
  • چگونه‏ مزایای مدیریت دانش را کمی نموده و اندازه‏ گیری نمائیم؟
  • مدت زمان مورد انتظار سازمان برای آغاز بازگشت سرمایه از مدیریت دانش چه میزان است؟
  • چگونه می ‏توان ROI مدیریت دانش را به صورت پیوسته بیشینه کرد؟
  • چگونه نتایج کلیدی عملکرد (KPI) و نرخ بازگشت سرمایه (ROI) و یا دیگر شاخص‏ های اندازه‏ گیری را برای چنین متغیر ناملموسی تدوین کنیم‏؟

بازگشت سرمایه گذاری در مدیریت دانش

نرخ بازگشت سرمایه (ROI) یک مفهوم حسابداری و مدیریتی است که برای تعیین منفعت مالی یا ارزش دریافتی در مقایسه با سرمایه­ گذاری صورت­ گرفته بکار می­ رود.  از مدیریت دانش نیز انتظار می‏ رود به برگشت سرمایه توجه داشته باشد. مدیریت دانش، نظامی است که هزینه بر نیست، بلکه کاملاً انتفاعی است و در صورت تخصیص بودجه ‏ای به آن می‏ بایست در مدت کوتاهی شروع به برگرداندن سرمایه بنماید.

شرکت‏ ها با نگاه ‏کردن به اعداد و تفسیر شاخص‏ هایی که معرف پیشرفت به سمت دستیابی به اهداف تجاری می‏ باشند، مدیریت می‏ شوند. تصمیمات در سازمان‏ ها چه غلط یا درست بر این اساس گرفته می‏ شوند. دانش یکی از دارایی‏ های اصلی سازمان است. بنابراین، هر کسب و کاری نیاز دارد تا بداند چه میزان موجودی دانشی دارد و بهترین راه برای استفاده بهینه از آن چیست. دانش هر چند يكي از عوامل اصلي توليد كننده ارزش و سود است، اما ديدني نيست و نمي‌توان سهم آن را به طور خيلي شفاف در ميان ساير عوامل مشخص نمود و بایستی به اندازه‏ گیری تأثیر آن بر نتایج و خروجی‏ هایی که سازمان به دنبال آن‏هاست بپردازیم.

اندازه گیری بازگشت سرمایه در سازمان ها

شرکت‏ ها به صورت سنتی خود را مجهز به ابزارها و سیستم‏ های مدیریتی نموده ‏اند تا بتوانند (علائم حیاتی) خود را پیوسته پایش نمایند. آنچه به طور معمول رخ می‏ دهد این است که این ابزارها و سیستم‏ ها برای مدیریت موارد نامشهود سازمان طراحی نشده ‏اند؛ وقتی کار به اندازه گیری بازگشت سرمایه گذاری در مدیریت دانش می رسد، قضیه بغرنج تر هم می شود. به همین دلیل اکثر اوقات، دانش از رادار سازمان جا می‏ ماند. در هنگام اندازه گیری نرخ بازگشت سرمایه، پیش فرض قرار دادن برخی نکات به سازمان‏ ها کمک قابل توجهی خواهد نمود از جمله اینکه:

  • در هنگام سرمایه‏ گذاری در مدیریت دانش، شما نمی‏ توانید نرخ بازگشت سرمایه و ارزش خالص مدنظرتان را به طور دقیق محاسبه نمائید.
  • باید از میان شرکت‏ های دیگر که در زمینه‏ ی کسب و کار شما فعال بوده و در پیاده‏ سازی مدیریت دانش موفق بوده ‏اند، یک شرکت را برای مقایسه انتخاب نمائید.
  • درک اثرات کنونی و آینده دانش به تفکیک حوزه‌های دانشی بر موفقیت فعالیت‌ها و فرایندهای سازمان و همچنین نقش مدیریت دانش در دستیابی به استراتژی های کسب و کار را به خاطر داشته باشید.

دو جنبه مهم در محاسبه ROI مدیریت دانش‏

  1. تخمین ارزش حاصل از مدیریت دانش پیش از اقدام به سرمایه‏ گذاری
  2. محاسبه ارزش حاصل از پروژه‏ های پایلوت پیش از گسترش مدیریت دانش در کل سازمان

مدیریت دانش می‏ تواند مزایای زیادی را بلافاصله پس از آغاز به پیاده‏ سازی نمایان سازد، نشانه ‏های اولیه‏ ی این مزایا احتمالاً ابتدا به صورت کلامی در میان کارکنان نمایان خواهد شد تا زمانی‏که یک دستاورد بزرگ بدست آید. ممکن است ۱۲ ماه یا بیشتر به طول انجامد تا  ROI اولیه را بتوان تعیین کرد. محاسبه ROI در افق ۳ یا ۵ ساله بسیار دقیق‏تر می‏ باشد، چرا که مزایا به خوبی روشن شده و ابزار و شاخص ‏های اندازه ‏گیری‏ تدوین شده‏ اند.

مدیر دانش وقت شرکت بریتیش پترولیوم (BP) اظهار داشته زمانی‏ که در حال پیاده ‏سازی مدیریت دانش در یک طرح پایلوت در شرکت BP بودیم، مدیران ارشد شرکت، ما را برای بازگشت ۱۰۰ میلیون دلار ارزش در مقابل تنها ۲٫۵ میلیون دلار سرمایه ‏گذاری در پروژه‏ های پایلوت مدیریت دانش ظرف یک سال متعهد کردند. این پایلوت برای ما تعیین شد و سوابق نشان می‏ دهد که تیم ما در این امتحان موفق شد.

تجربه می­ گوید: ” آنچه شما برداشت می­ کنید به کیفیت خاکی که در آن بذرها را کاشته ‏اید، بستگی دارد.” رفتارها و فرهنگ تسهیم دانش پیامدهای بسیار بزرگی در سراسر یک سازمان خواهد داشت. هزینه­ ها سقوط می­ کنند، کارایی افزایش می­ یابد، نوآوری­ ها پدیدار می­ شود و نگرش­ های جدید خلق خواهد شد. وقتی برنامه مدیریت دانش به نقطه تثبیت می­ رسد، منافع شروع به ظاهر شدن می­ کنند. لازم است تا به این باور برسیم اما باور به تنهایی برای وادار کردن سازمان به شروع کار کافی نیست. نکته کلیدی وجود چند پیروزی با بازگشت سرمایه خوب برای شروع فرآیند است.

بازگشت سرمایه گذاری در مدیریت دانش

روش‏ های اندازه گیری منافع مدیریت دانش

محاسبه نرخ بازگشت سرمایه­ (ROI) از مدیریت دانش مستلزم اطلاعات عینی و دارای شواهد از هزینه و منافع قابل اندازه ­گیری است. اما برآورد منافع اغلب بر پایه ارزیابی­ های ذهنی است و با واژه ­هایی نظیر “مفید”، “کمک می­ کند به” و “من چیز جدیدی یاد گرفتم” توصیف می­ شود. ارزیابی­ های ذهنی به ترسیم یک تصویر کلی کمک می ­کنند، اما  می بایست به تلاش­ های خود برای تهیه نمونه‏ های مالی قوی و عینی ROI ادامه داد. این بخش از یادداشت، به معرفی تکنیک‏ های اندازه گیری منافع مالی و غیرمالی مدیریت دانش می‏ پردازد:

  • نرخ بازگشت سرمایه­ (ROI): سنجش ميزان بازگشت سرمايه يا فوايد مالي مدیریت دانش در مقايسه با هزينه‏ های آن مي‏ باشد. برای محاسبه (ROI)، هزينه‏ های مدیریت دانش را از كل سود حاصل شده كم نموده تا سود واقعي بدست آيد، سپس نتيجه بدست آمده را بر هزينه های مدیریت دانش تقسيم می نماييم. در آخر عدد حاصل شده را در عدد ۱۰۰ ضرب نموده تا درصد بازگشت سرمايه بدست آيد.
  • تجزیه و تحلیل هزینه و فایده (CBA): از آنجا که نرخ بازده سرمایه­ گذاری (ROI) صرفا یک محاسبه پولی است، لذا عوامل ناملموس در حیطه آن نمی­ گنجد. بنابراین در زمان بررسی برنامه‏ های مدیریت دانش، تجزیه و تحلیل هزینه و فایده در اولویت قرار می‏ گیرد. روش هزینه و فایده، منافع را به دو دسته اصلی تقسیم می‏ کند. این منافع عبارتند از:
    • منافع ملموس (مشهود، فیزیکی)
    • منافع ناملموس (غیرمشهود، غیرفیزیکی)
  • داستان­ سرایی و گزارش ‏دهی: توصیف ساده و روایت­ گونه از نتایج مدیریت دانش از جمله نقش مدیریت دانش در افزایش بهره‏ وری، کاهش منحنی یادگیری و نوآوری قبل و بعد از اجرای آن.

وحید اسلامی

وحید اسلامی فعالیت حرفه ای خود را در زمینه مدیریت دانش از سال ۱۳۸۶ آغاز کرد. وی دانش آموخته مدیریت و مهندسی صنایع است و سابقه مشاوره و تدریس انواع راهکارهای مبتنی بر مدیریت دانش را به شرکت های متعدد در صنایع مختلف دارا می باشد. در سوابق او مسئولیت های اجرایی در شرکت های مگفا و گروه صنعتی ماموت به چشم می خورد. وی همچنین عضو سابق تیم راهبری جایزه MAKE بوده است. مقالات و سخنرانی‌های متعددی از وی در زمینه رویکردهای مدیریت دانش در مجلات و کنفرانس ها ارائه شده است. بیش از ۶ سال است که نقطه نظرات و نوشته های وحید به عنوان مرجعی کاربردی برای سازمان ها و سایر علاقمندان تبدیل شده است.

مطالب مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *