مهندسی دانش چیست؟ مهندس دانش کیست؟

مهندسی دانش ، علم تازه ای نیست؛ حتی از مدیریت دانش نیز قدیمی تر است – شاید عقب تر از دهه ۱۹۶۰ میلادی! مهندسی دانش همان طور که از نامش بر می آید خیلی خیلی از مدیریت دانش استاندارد تر و شسته رفته تر است: چون نگاهی مهندسی شده به مفهوم دانش دارد. اما این مفهوم استاندارد و قدیمی تر، از زمانی که زیر سایه مدیریت دانش قرار گرفت، تعابیر مختلفی از آن مطرح شد. در ایران، از آن جا که به صورت عام و فراگیر حتی در سطح خواص و دانشگاه ها، مهندسی دانش به سطح بلوغ نرسید و مدیریت دانش مانند موج جدیدی آن را در نوردید، حتی تعابیر کاملا اشتباهی از آن انتشار یافت. این نوشته با بررسی چند بعد از مهندسی دانش و نقش مهندس دانش، به دنبال ایجاد ذهنیتی است که مدیریت دانش را کمی تر و تمیزتر، مهندسی شده تر و مستقل از قیل و قال های مرسوم ببینید.

مهندسی دانش چیست؟

جهان و پدیده های آن را به شکل های متفاوتی می توان دید. قسمتی از این تفاوت به خاطر تفاوت دیدگاه های افراد است؛ به خاطر متنوع بودن سوابق ذهنی، آموخته ها و روش تحلیل پدیده ها. بخش دیگری از این تفاوت ناشی از زمینه یا همان کانتکست است؛ پدیده ها خصوصا دانش به شدت به زمینه و شرایط محیطی آن وابسته است. آنتالوژی یا هستی شناسی، سعی می کند پدیده ها و زمینه های مرتبط با آن ها را تا حد امکان توصیف کند. مهندسی کردن دانش به ما کمک می کند درک و شناخت استاندارد و مشترکی از پدیده ها و دانش مرتبط با آن ها پیدا کنیم.

آنتالوژی و نقش آن در مهندسی دانش

دانش مهندسی شده یا خروجی های تولید شده بر اساس آن برای انسان ها راحت تر قابل مراجعه و استفاده است و از سوی دیگر بهره وری به کارگیری دانش را به خوبی بالا می برد. دانش مهندسی نشده (که به سختی می توان نام دانش بر آن گذاشت) زمان زیادی برای درک شدن، مرور و مطالعه و پالایش نیاز دارد؛ اما مهندسی دانش این نقایص را برطرف می کند.

از طرفی دانش مهندسی شده برای سیستم ها و ماشین ها نیز قابل استنتاج و استفاده است. این پتانسیل، امکان ایجاد سیستم های اتوماتیک دانش را فراهم می کند که می تواند به بهره وری و استفاده بهینه از دانش کمک شایانی کند.

مدل سازی دانش

یکی از گام های مهم در مهندسی دانش، مدل سازی دانش است. مدل سازی یعنی تبدیل آن چه در قالب ذهنی افراد وجود دارد به الگوهای استاندارد. یعنی خارج کردن دانش از حالت بدون ساختار و محاوره ای. زمانی که دانش از ذهن خبره استخراج می شود (برونی سازی) باید در قالب هایی قرار گیرد که امکان هضم و درونی سازی بهتر فراهم شود. تصویر زیر جایگاه مدل سازی دانش را به خوبی نمایش می دهد.

مدل سازی دانش به عنوان مرحله ای از مهندسی دانش

یکی از مهمترین مهارت ها در مهندسی دانش تعیین این است که یک بدنه بزرگ دانش درباره یک موضوع کلان چگونه به موضوعات کوچکتر و از ابعاد مختلف برش بخورد و تجزیه شود. این امر تا حد بسیار زیادی به هدف استفاده از دانش و مساله ای که قرار است حل کند بستگی دارد.

تحلیل دانش در مهندسی دانش

مهندس دانش کیست؟

با این توضیحات که ارائه کردیم، تکلیف مهندس دانش مشخص است. مهندس دانش نقش یا فردی است که تبحر کافی در تحلیل و مدل سازی دانش و تولید دانش مهندسی شده با توجه به نیازها، شرایط و الزامات سازمان یا مساله مورد نظر خود دارد. این تبحر به همراه تلاشی که مهندس دانش کمک می کند، باعث می شود کاربران نهایی سیستم های دانش محور، کار به مراتب ساده تری داشته باشند. وقتی می گوییم سیستم های دانش محور منظور هر گونه سیستمی است که با دانش سر و کار دارد نه لزوما پایگاه دانش یا سیستم نرم افزاری مدیریت دانش سازمانی. به این ترتیب مانند آن چه از مهندسین نرم افزار در معماری، تولید و توسعه ساخت یافته سیستم های نرم افزاری توقع داریم، از مهندس دانش توقع می رود معماری صحیحی برای دانش سازمانی در سطوح کلان و اجرایی سازمان ایجاد کرده و مدیریت نماید.

نقش مهندس دانش در مهندسی دانش

خشایار جهانیان

خشایار از ۱۹ سالگی شروع به کارآفرینی کرد؛ روندی که هنوز بعد از سال ها با هیجان ادامه می دهد. این دانش آموخته مهندسی صنایع و MBA، در ۲۱ سالگی اینوتکس ایران را بنیانگذاری کرد. وی به عنوان یکی از پیشگامان مدیریت دانش در ایران دارای تجربه مشارکت در طرح ریزی و اجرای پروژه های متعدد، و بیش از ۱۰ مقاله و ۵ کتاب است. وی با تزریق دیدگاه های ناب خود در حوزه مهندسی و مدل سازی دانش در محصولات و خدمات شرکت، تمایزی غیرقابل انکار برای اینوتکس ایران خلق کرده است. ریزبینی، تهور در نوآوری و اجرای پروژه های بدیع، سخت کوشی و سخت گیری، شوخ طبعی و انزجار از فعالیت های تکراری بخش هایی جدانشدنی از شخصیت خشایار است.

مطالب مرتبط

Comments

  1. عرض سلام

    من مدیر سیستم ها و روشها در یکی از شرکتهای فعال در حوزه نفت و گاز هستم. ما در حال برنامه ریزی اجرای مدیریت دانش در سازمان هستیم و به شخصه از نوشته های شما بسیار استفاده کرده ام. انشالله به زودی برای مشاوره با شما تماس خواهم گرفت.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *