مدیریت دانش در بخش سلامت

مدیریت دانش در بخش سلامت اهمیت غیرقابل انکاری دارد. آن چه در این نوشته به آن می پردازیم مجموعه ای از راهکارهای مدیریت دانش است که تحت عناوین متفاوتی مانند مدیریت دانش پزشکی (Medical Knowledge Management) و مدیریت دانش بهداشت و سلامت (Healthcare Knowledge Management) به آن اشاره شده است.

مدیریت دانش پزشکی

دانش پزشکی به عنوان شاخه ای از دانش سلامت، نقش تعیین کننده ای در نجات جان انسان ها دارد؛ بروز یا تکرار اشتباه در بسیاری از صنعت های دیگر شاید پیامدهای قابل اغماضی داشته باشد، اما فقدان یا کمبود دانش پزشکی یا بروز مکرر اشتباهات قبلی، حتی اگر منجر به آسیب جانی به یک نفر شود، هزینه ای بسیار سنگین برای جامعه در بردارد. با وجود اینکه می‏ گویند هر پنج دقیقه یک موضوع جدید در دانش پزشکی ایجاد می ‏شود اما همچنان خلاء‏های دانشی فراوانی برای درمان بیماری‏ ها و حتی کاهش آن‏ ها وجود دارد. هر چند ثبت و گزارش خطاها برای جلوگیری از بروز اشتباهات، همواره به عنوان جزئی ازساختار نظام های پزشکی مطرح بوده اند، اما نقش مدیریت دانش در بخش سلامت برای ساماندهی بهینه و فعالانه دانش پزشکی و بهبود دسترسی بسیار قابل توجه است. مدیر دانش سازمان بهداشت و درمان انگلیس می‏ گوید: “دانش دشمن بیماری است. استفاده از آنچه ما می دانیم تاثیر بیشتری از هر نوع دارو یا تکنولوژی در دهه بعدی خواهد گذاشت. من در مورد سه نوع دانش در نظام بهداشت و درمان صحبت می ‏کنم: آمار، شواهد و اشتباهات. پس لازم است که ما قادر باشیم این موضوع را به صورت ساده به اطلاع همه برسانیم”.

امروزه پزشکی مبتنی بر شواهد یا Evidence Based Medicine در برنامه آموزشی رشته های مختلف علوم پزشکی در سرتاسر جهان از جمله در کشورمان ایران مورد تاکید قرار گرفته (توانمندی های مورد انتظار از پزشكان عمومی ۱۳۸۷) ، در طرحهای درسی رشته های مختلف گنجانده شده و در سیاستگذاریهاری نظام سلامت بکار گرفته می شود. پزشکی مبتنی بر شواهد با ارایه عملی ترین روش مدیریت دانش پزشکی (Medical Knowledge Management) مبنایی برای آموزش خود محور و مادام العمر فراهم می کند و با در نظر گرفتن تعریف ارایه شده از آن می توان دریافت که تنها راهکار طبابت به واقع بیمار- محور (Patient-Oriented Medical Practice)، طبابت مبتنی بر شواهد است.

پزشکی مبتنی بر شواهد می تواند بخشی از این عدم قطعیت را در روند تصمیم گیری با استفاده از دانش صریح (Explicit Knowledge) قابل دستیابی از پژوهشها و تلفیق آن با دانش ضمنیِ (Tacit Knowledge) تجارب بالینی برطرف نماید.

کاربردهای مدیریت دانش در بخش سلامت

کاربردهای متنوعی برای مدیریت دانش در بخش سلامت، متصور است که می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • پشتیبانی از تصمیم

    عملکرد فرایندهایی که در آن ها با استفاده از دانش تخصصی به یک مساله مرتبط با سلامت رسیدگی می شود؛ می تواند با استفاده از سیستم های پشتیبانی تصمیم بهبود یابد. در تولید سیستم های پشتیبان تصمیم از تکنیک های متنوعی مانند استنتاج مبتنی بر مورد (CBR) استفاده می شود. نمونه زیر برای شناسایی به موقع و مطلع کردن تیم درمانی در مراقبت از نوزادان نارس استفاده می شود.
مدیریت دانش در بخش سلامت
مدیریت دانش در بخش سلامت – به کارگیری سیستم های پشتیبان تصمیم
  • پاسخ به نیاز دانش عمومی در بخش سلامت
    عموم مردم در حوزه سلامت، خصوصا در زمینه بهداشت عمومی و پیشگیرانه، باید به دانش روز و کاربردی دسترسی داشته باشند. حتی اطلاعات درمانی اولیه برای مبارزه با بیماری ها در صورتی که به صورت فعالانه و به موقع در اختیار افراد قرار گیرد می تواند در ارتقاء سلامت جامعه موثر باشد.
  • شبکه های اجتماعی تخصصی
    شبکه های اجتماعی تخصصی هم برای عموم و هم برای متخصصین می تواند کاربردهای متنوعی داشته باشد. یک شبکه اجتماعی قابل اعتماد می تواند نیازهای دانشی مخاطب عام را در حوزه بهداشت و درمان بر طرف نماید؛ از سوی دیگر شبکه های تخصصی متشکل از حرفه ای های پزشکی و بهداشت می تواند زمینه تبادل و ارتقاء دانش را فراهم سازد. سبکه های اجتماعی علاوه بر کارکردهای فوق در مواقع بحران های سلامت و هم چنین برای شناسایی روندهای مهم در حوزه سلامت در جامع (مثلا اپیدمی بیماری ها) می توانند هم به عنوان ابزار کشف دانش، و هم به عنوان مجرای انتقال دانش عمل کنند. نمونهه ای از این شبکه های اجتماعی را در سایت (www.DoctorsHangout.com) می توانید ببینید.
مدیریت دانش در بخش سلامت - شبکه های اجتماعی
مدیریت دانش در بخش سلامت – نمونه ای از شبکه های اجتماعی
  • پزشکی مبتنی بر شواهد
    پزشکی مبتنی بر شواهد با ارایه عملی ترین روش مدیریت دانش پزشکی (Medical Knowledge Management) مبنایی برای آموزش خود محور و مادام العمر فراهم می کند و با در نظر گرفتن تعریف ارایه شده از آن می توان دریافت که تنها راهکار طبابت به واقع بیمار- محور (Patient-Oriented Medical Practice)، طبابت مبتنی بر شواهد است.
مدیریت دانش در بخش سلامت - پزشکی مبتنی بر شواهد
مدیریت دانش در بخش سلامت – پزشکی مبتنی بر شواهد
  • سیستم های خبره و اتوماسیون فرایندهای دانش بر
    جایی که دانش تخصصی مثلا در شناسایی بیماری بر اساس عوارض و علائم به کار می آید و لازم باشد به تعداد افراد زیادی کمک کرد، به دلیل محدودیت منابع، یا زمان یا نیروی انسانی می توان از سیستم های خبره استفاده کرد. سیستم های خبره با دانش استخراج و مدل سازی شده از خبرگان ایجاد می شود و می تواند در تعامل به کاربران عادی به آن ها پاسخ دهد.
مدیریت دانش در بخش سلامت - سیستم های خبره
مدیریت دانش در بخش سلامت – سیستم های خبره

 

  • بهبود کانال های ارائه خدمت با استفاده از درس آموخته ها
    جاهایی که در نقاط یا زمان های مختلف، خدمات مشابه بهداشتی و درمانی ارائه می شود، علیرغم وجود رویه های مدون، به دلیل وجود همیشگی استثنائات، آموزه ها و نکات مختلفی تولید می شود که می تواند با استفاده از روش جمع آوری و اشاعه درس آموخته ها به بهبود فرایندها کمک شایانی نماید.

وحید اسلامی

وحید اسلامی فعالیت حرفه ای خود را در زمینه مدیریت دانش از سال ۱۳۸۶ آغاز کرد. وی دانش آموخته مدیریت و مهندسی صنایع است و سابقه مشاوره و تدریس انواع راهکارهای مبتنی بر مدیریت دانش را به شرکت های متعدد در صنایع مختلف دارا می باشد. در سوابق او مسئولیت های اجرایی در شرکت های مگفا و گروه صنعتی ماموت به چشم می خورد. وی همچنین عضو سابق تیم راهبری جایزه MAKE بوده است. مقالات و سخنرانی‌های متعددی از وی در زمینه رویکردهای مدیریت دانش در مجلات و کنفرانس ها ارائه شده است. بیش از ۶ سال است که نقطه نظرات و نوشته های وحید به عنوان مرجعی کاربردی برای سازمان ها و سایر علاقمندان تبدیل شده است.

مطالب مرتبط

Comments

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *